Wie is eigenlijk de 'baas'?
“Leiderschap kun je niet afdwingen, enkel verdienen.”
Een uitspraak die ik erg mooi vind. Want laten we eerlijk zijn: je paard heeft niet bepaald een sollicitatiegesprek met je gevoerd.
Hij heeft je niet aangekeken en gedacht:
“Deze persoon lijkt me zeer geschikt als leider van onze tweekoppige kudde. Ik teken ervoor!” 😉
Toch is leiderschap een belangrijk onderdeel van de relatie tussen jou en je paard.
Paarden zijn meesters in het lezen van elkaar
Paarden zijn kuddedieren, vluchtdieren en prooidieren. In een kudde is duidelijkheid belangrijk. Wie geeft richting? Wanneer is het tijd om weg te rennen? Wanneer is het veilig om te rusten?
Dat wordt onderling gecommuniceerd door lichaamstaal, positie en beweging.
Een leidende merrie bepaalt bijvoorbeeld vaak de richting van de kudde. De drijvende hengst kan van achteren het tempo beïnvloeden, maar de leidende merrie bepaalt ook de (remmende) snelheid vanaf de voorkant.
Richting en snelheid dus.
En eigenlijk is dat best interessant als je kijkt naar je eigen omgang met je paard. Want jullie vormen samen ook een soort mini-kudde van twee.
En dan komt de grote vraag: Wie neemt eigenlijk de verantwoordelijkheid?
“Als jij het niet doet, doe ik het wel.”
Het ene paard is dolblij als jij die verantwoordelijkheid neemt: “Oh fijn! Jij weet waar we heen gaan. Ik volg wel.”
Maar een ander paard denkt misschien: “Als jij het niet regelt, dan doe ik zelf wel wat.”
En dat kan er in de praktijk best grappig uitzien… totdat je ontdekt dat het toch niet zo grappig is.
Bijvoorbeeld wanneer je paard tijdens het poetsen steeds een stap opzij doet. Of met zijn neus steeds tegen jou aanduwt. Misschien loopt hij sneller naar de wei dan jij van plan was. Of bij het buitenrijden is ineens ieder blaadje, hek of geluid véél belangrijker dan jij.
Je paard hoeft daarbij helemaal niet “dominant” te zijn.
Hij kan simpelweg denken: “Blijkbaar moet ík hier de beslissingen nemen.”
En eerlijk gezegd is dat best een verantwoordelijkheid voor een paard.
Leiderschap is iets anders dan de baas spelen
Leiderschap betekent voor mij dan ook niet dat je je paard voortdurend op zijn plek moet zetten.
Je hoeft niet te winnen. Of te laten zien wie de sterkste is, dat verlies je toch altijd! En je hoeft al helemaal niet boos te reageren wanneer je paard iets doet wat jij niet wilt.
Sterker nog: domineren en leiderschap zijn twee verschillende dingen.
Dominantie gaat over onderdrukken en ondergeschikt maken. Leiderschap gaat juist over verantwoordelijkheid nemen, duidelijkheid geven en veiligheid bieden.
Een goede leider zegt eigenlijk: “Ik regel dit. Jij hoeft het niet allemaal zelf op te lossen.”
En dat kan voor een paard enorm veel rust geven.
Maar hoe verdien je dat leiderschap?
Daar begint het interessante gedeelte.
In het loswerken kun je bijvoorbeeld oefenen met het beïnvloeden van richting en snelheid door middel van je eigen lichaamstaal en positie.
- Waar sta jij?
- Waar kijk je naar?
- Hoe beweeg je?
- Wanneer nodig je je paard uit om te komen?
- Wanneer vraag je juist om afstand?
Een belangrijk onderdeel daarvan is je eigen persoonlijke ruimte.
Want als jij zegt: “Dit is mijn ruimte,” maar je paard staat ondertussen gezellig met zijn neus tegen je jaszak aan te duwen omdat daar misschien iets lekkers in zit…
Dan is jullie afspraak misschien nog niet helemaal waterdicht. 😉
Wie beweegt, wie bepaalt?
Een mooie manier om naar leiderschap te kijken is: wie bepaalt de snelheid en richting?
Dat betekent niet dat je paard nooit mag bewegen. Natuurlijk wel!
Maar het is waardevol wanneer jij kunt bepalen wanneer jullie vertrekken, wanneer jullie stoppen, welke richting jullie op gaan en wanneer er weer rust komt.
Dat geeft duidelijkheid. En duidelijkheid geeft veiligheid.
Wanneer jij rustig en consequent bent in wat je vraagt, hoeft je paard steeds minder zelf uit te zoeken wat de bedoeling is.
51% voor jou, 49% voor je paard
Uiteindelijk streef je wat mij betreft niet naar 100% controle. Je wilt geen paard dat alleen maar doet wat jij zegt omdat het moet.
Het doel is juist samenwerking. En paarden willen graag samen werken.
Een mooie manier om dat te bereiken is 51% leiderschap voor jou en 49% voor je paard.
Jij neemt nét iets meer verantwoordelijkheid wanneer dat nodig is. Jij biedt richting en duidelijkheid, zodat je paard daarna ruimte krijgt om mee te denken.
En soms moet je in het begin misschien tijdelijk wat meer verantwoordelijkheid nemen. Bijvoorbeeld 75% voor jou en 25% voor je paard.
Niet omdat je paard niets te zeggen heeft, maar omdat je eerst duidelijkheid moet creëren. Wanneer die basis stevig is, kun je steeds meer verantwoordelijkheid terug geven.
Van leiderschap naar samenwerking
Dat vind ik misschien wel het mooiste aan leiderschap.
Het is geen einddoel waarbij je uiteindelijk kunt zeggen: “Zo. Ik ben nu officieel de baas.”
Nee, het is juist de basis waarop samenwerking kan ontstaan. Je neemt verantwoordelijkheid wanneer dat nodig is. Je blijft rustig wanneer je paard spanning ervaart. Je bent duidelijk en consequent, zonder boosheid of frustratie. En je blijft dat onderhouden.
Want leiderschap is geen eenmalig trucje.
Je kunt vandaag heel duidelijk zijn en morgen ineens ontdekken dat je paard toch weer even denkt dat de regels misschien veranderd zijn: “Zijn we vandaag nog van de persoonlijke ruimte, of doen we daar niet meer aan?” 😄
Uiteindelijk draait het om vertrouwen
Een goede leider biedt een paard iets waar hij van nature behoefte aan heeft: veiligheid, duidelijkheid en rust.
Wanneer je paard erop kan vertrouwen dat jij de verantwoordelijkheid neemt, ontstaat er ruimte.
Ruimte om te ontspannen. Ruimte om te leren. Ruimte om zelfstandig te worden.
En uiteindelijk ruimte voor iets veel mooiers dan alleen leiderschap: samenwerking.
Dus misschien is de vraag niet: “Hoe zorg ik ervoor dat mijn paard naar mij luistert?”
Maar eerder: “Ben ik iemand op wie mijn paard kan vertrouwen als leider?”
Daar begint voor mij het echte leiderschap.